Naast de klassieke schoolfoto’s hebben sommigen ook een heel bijzonder portret in hun fotoalbum plakken. Vanaf het einde van de 18de eeuw tot de tweede helft van de 20ste eeuw werd er onder de laatstejaars in het lager onderwijs een ‘primus’ aangeduid. De primus was de eerste van het zesde (of zevende) leerjaar en deze uitblinker werd door de school in de bloemetjes gezet. Zowel het vrije net als het stedelijk onderwijs kenden de traditie van ‘prijsdeling’ op het einde van het schooljaar. Men was er lange tijd heilig van overtuigd dat een beloonde rivaliteit de leerlingen zou stimuleren om betere schoolresultaten te behalen.
Een onvergetelijke dag
In de 20ste eeuw verliep de primusviering meestal volgens hetzelfde stramien. Een aantal elementen hing af van het huishoudbudget van de ouders, de dynamiek van de buurt en de school waar de jongen of het meisje afstudeerde. Alles werd in het werk gesteld opdat het een onvergetelijke dag zou worden! De fiere ouders werden voor de prijsuitreiking op de hoogte gebracht. Soms was het de buurtdekenij die als eerste het nieuws vernam. Er werd in de buurt rondgegaan voor een mooi cadeau, muzikanten werden geregeld, bloemen, slingers en vlaggen werden besteld en een paardenkoets werd gereserveerd.
De prijsdeling vond traditioneel plaats op het einde van het schooljaar, in juni of juli. De plaats van het gebeuren verschilde. De katholieke scholen organiseerden de prijsdeling eerder op de school zelf of in een grote zaal verbonden aan de school. Het stedelijk net palmde de gerenommeerde locaties van de stad in: de schouwburg, opera, conservatorium of het stadhuis waren stijlvol genoeg om deze twaalf-, dertien- of veertienjarigen in de bloemetjes te zetten. Soms ging de primus naar huis met een enorme stapel boeken en bloemen. Tot de jaren 30 werd de slimste van het jaar ook een medaille omgehangen.
Als prins(es) in de paardenkoets
Voor veel primussen was het leukste moment van de dag het hele gebeuren ná de officiële prijsuitreiking. De paardenkoets stond klaar aan de schouwburg of aan de schoolpoort om de primus als een echte prins of prinses rond te rijden. Ondertussen versierden buren de hele straat en het huis van de primus met lichtjes, vlaggen en bloemenslingers. Boven de voordeur hing een lint waarop stond: “Hulde aan onze primus!”. De cadeaus werden overhandigd en een gedicht werd voorgelezen ter ere van de bolleboos. De fanfare kwam voor de woning een serenade spelen en trok dan verder door de buurt. De trotse vader ging van café naar café met zíjn primus om de felicitaties in ontvangst te nemen en een rondje te trakteren.
Op naar de fotograaf!
Als de ouders over de nodige financiële middelen beschikten, trok het gezin met hun primus naar de fotograaf. Ook de bloemen en de cadeaus werden de studio binnengedragen om het heugelijke gebeuren voor het nageslacht te vereeuwigen. Sommige ouders beschikten over een eigen toestel en namen een foto van hun zoon of dochter in de tuin of voor de woning. Deze foto’s laten zien met welke geschenken de primus werd overladen: een passerdoos, een paraplu, een poëzieboek, mooi briefpapier, een pen, fotoalbums, juweeltjes en een massa aan bloemstukken. Aan het einde van de dag werden alle spulletjes voor het venster van de ouderlijke woning tentoongesteld. De foto werd nadien in het familiealbum geplakt zodat deze speciale dag niet snel zou vergeten worden.
 |
 |