Deze zomer ging in Antwerpen de eerste editie van de ‘Summer School in Cultural Management’ van start. Vijf dagen, van 1 tot 7 juli, nam ik, samen met studenten en museummedewerkers uit binnen- en buitenland, plaats in een aula aan de Universiteit Antwerpen. Het thema van deze eerste editie was getiteld ‘Museums and Cultural Diversity.’ Internationale sprekers uit diverse musea uit België, Denemarken, Frankrijk, Nederland en de UK, vertelden over hun ervaringen met culturele diversiteit, management en culturele participatie. Hier volgt een verslag van deze vijfdaagse ‘retour’ op de schoolbanken.
De eerste dag startte met een inleiding over culturele diversiteit. De gastsprekers van de dag waren het er allen over eens dat culturele diversiteit in het museumbeleid veel meer betekent dan alleen maar de deuren openen voor de diverse groepen in de samenleving. De museumwerking dient doordrongen te zijn van het diversiteitbeleid. Het vereist een ommekeer in het denkpatroon van iedere museummedewerker. Er is geen eenvoudige, gestructureerde, duidelijke weg voor musea om culturele diversiteit binnen de werking op te nemen maar er is echter geen reden om het niet te doen.
Op dag twee gaven sprekers uit onze buurlanden uiteenzettingen over het thema ‘musea, marketing en educatie.’ Opdat iedereen zou kunnen starten met dezelfde basiskennis marketing en museummarketing was er ook een uurtje voorzien waarin de basisbeginselen van deze discipline werden verklaard. Uit de namiddagsessies bleek dat er vaak een complexe verhouding is tussen musea en marketingbureaus. Museummedewerkers plaatsen immers missie, visie, collectie voorop terwijl marketeers meer bezig zijn met bezoekerscijfers en publiciteit en de manieren waarop deze kunnen worden verhoogd. Toch kunnen, zo bleek, marketing en erfgoededucatie elkaar versterken. Om verschillende bezoekers aan te trekken is het nodig om de noden van de museumbezoekers te onderzoeken en een aanbod op maat uit te werken. Het hart van een museum draait rond de collectie maar specialisten marketing, communicatie en financiën mogen niet afwezig blijven.
De volgende dag werden de thema’s van erfgoedgemeenschap en gemeenschapsparticipatie belicht. Om een gemeenschap in een museum toe te laten, zijn er bemiddelaars nodig. Er werd gesproken over cultuurbrekers. Geëngageerde mensen die bereid zijn om uit de museummuren te breken en te bemiddelen tussen musea en publiek. Al vlug rezen er vragen over het sociale engagement van museummedewerkers. Per slot van rekening zijn onze opleidingen niet aangepast aan deze (nieuwe) taak voor de museumprofessional. Traditioneel verzamelt, onderzoekt, bewaart en toont een museum. Kan een ‘museumprofessional’ een sociale functie aan? Is er een opleiding nodig en welke opleiding dient de gemeenschapsbemiddelaar dan te krijgen?
Dag vier was een bijzondere dag. Na theoretische uiteenzettingen over deelaspecten van museummanagement zoals human resources, financieel en strategisch management, trokken we met zijn allen naar het MAS, het Museum aan de Stroom, dat in mei 2011 de deuren opent. Het MAS wordt het nieuwe huis voor een diverse collectie van maritiem, etnologisch en etnografisch erfgoed. De grote uitdaging bestaat erin om deze collecties op een coherente manier te presenteren in het nieuwe architecturale baken van de stad Antwerpen.
De cursus werd beëindigd met een aantal lezingen over culturele diversiteit en museumcollecties. Twee etnografische collecties uit Nederland werden gepresenteerd. Twee verschillende aanpakken kwamen naar voren. Waar het Wereldmuseum uit Rotterdam kiest voor topstukken en uitgebreide wetenschappelijke beschrijvingen, trekt het Tropenmuseum uit Amsterdam de kaart van het dagelijks leven en laagdrempeligheid. Het werd duidelijk hoezeer maatschappelijke veranderingen de focus van de musea beïnvloedden. Na deze week werd beslist om op facebook een groep op te richten. Daar kunnen foto’s, ervaringen en kennis worden gedeeld.
Ook het Huis van Alijn bouwt aan het pad van culturele diversiteit. Er is niet alleen onze interactieve website waar mensen zelf hun eigen museum kunnen bouwen, onze aanwezigheid op sociale netwerksites zoals Facebook, er is ook de Alijnmobiel waarmee we uit de museummuren breken en het museum naar de mensen brengen. Deelname aan culturele evenementen vormen de gelegenheden om onze museumwerking aan een groot en divers publiek uit te leggen en participatie van het publiek aan ons museum te bekomen. Het resultaat daarvan kan worden ontdekt op onze website maar ook in tijdelijke tentoonstellingen ‘Uit het fotoalbum’ waarvan de derde aflevering “’t is vakantie” nu kan worden bezocht.