Zien en gezien worden
Het variététheater richtte zich vooral op de stedelijke gegoede burgerij. Zowel het programma als het interieur waren afgestemd op deze moderne, ‘nieuwe’ rijke klasse. Naar het variététheater ging men niet alleen om een spektakel te zien, maar ook om gezien te worden. Van op de eerste etage moesten podia en galerijen het kijken en bekeken worden zo optimaal mogelijk laten verlopen. De magische acts, oosterse decors, de wintertuinen en weelderige toiletten van de vrouwelijke toeschouwers betoverden de aanwezigen. Het variététheater werd de enscenering van een droomwereld vol rood fluweel met gouden franjes. In dit weelderige decor werden de toeschouwers ondergedompeld in een luxueuze, exuberante wereld.

In het variététheater genoot het publiek niet alleen van het afwisselende programma op het podium, er werd ook royaal gedineerd en getoast. Naast de spektakelzaal waren er nog tal van andere ruimtes voor vertier, zoals een café en foyer, een sfeervol salon en een exquis buffet. Deze ruimtes waren vaak minstens even groot als de theaterzaal zelf. In de spektakelzaal werden aan de zijkanten tafeltjes en stoelen gezet zodat men kon genieten van een drankje en een hapje tijdens de show. Vaak werd de wintertuin ook overdag opengesteld voor het publiek als café, terwijl het huisorkest zorgde voor de muzikale noot. In de buurt van heel wat variététheaters openden cafés hun deuren. Het waren vaak luxueus ingerichte brasseries waar gegoede dames zich ’s middags tegoed deden aan koffie met gebak, een ‘crème glace’ of een coupe champagne. In Antwerpen waren deze cafés vooral langs de Keyserlei gelegen, die de toepasselijke naam ‘patékesboulevard’ kreeg.

Het publiek genoot in het variététheater niet alleen van variétéprogramma’s, dit werden echte feestpaleizen. Wekelijks werden er bals en dansfeesten georganiseerd. Architecturaal zijn er heel wat gelijkenissen tussen de toenmalige danspaleizen en de variététheaters. Op de bals werden balboekjes uitgedeeld waarin de volgorde van de dansen werd beschreven. Met carnaval werd er uitbundig gedanst op het verklede bal en op oudjaar werden er feestelijke nieuwjaarsdiners met vuurwerk georganiseerd.

Het variététheater was dan wel in eerste instantie op de gegoede burgerij gericht, geleidelijk aan werden deze spektakelzalen ook voor andere klassen opengesteld. De orde van de samenleving werd weerspiegeld in de zitplaatsen en rangen, met de duurste plaatsen beneden en de goedkoopste boven. De gegoede klasse zat in de loges, de baignoires of halfopen loges, op het parterre en parket, het balkon en de stalles, de zitplaatsen van eerste rang. Het publiek van tweede rang kon terecht in de galerijen en mensen van derde rang waren te vinden in ‘het uilenkot’, zoals het paradijs of de engelenbak in de volksmond werd genoemd. Meestal waren aparte ingangen voorzien, zodat het publiek van verschillende standen elkaar niet hoefde te kruisen.

De dolle jaren van het variététheater

Schouwburgen der Verscheidenheden
Voor elk wat wils
Zien en gezien worden
Van manvrouw tot femme fatale